Tural İbrahim
Publisist

Zamanın dəyirmanı çox şeyi üyüdüb tarixin tozu içində itirir, lakin elə nadir dühalar var ki, onlar millətin varlıq vəsiqəsini, ruhunun pasportunu öz əlləri ilə yazırlar. Üzeyir Hacıbəyli məhz həmin misilsiz simadır. Ayaqyalın, cəhalətin və tərəddüdün cəngində sıxılan bir cəmiyyətdən dünya sivilizasiyasının ən uca zirvələrinə yol açan, Şərqin təfəkkürü ilə Qərbin nizamını vahid bir ahəngdə qovuşduran mütəfəkkirdir.

Yeddi əsas notun yaratdığı musiqi kainatında Azərbaycan insanı üçün bir də səkkizinci not var: o notun adı Üzeyir bəydir. O, sadəcə bəstəkar deyil, sənətin itmiş köklərini toplayıb ona milli şəxsiyyət vəsiqəsi verən sənətin abırlı və həyalı üzüdür. Şuşanın Cıdır düzündən, sulardan süzülən səfalı və şəffaf bir bulaq kimi başlayan bu axın, bütün Şərq dünyasını mənəvi baxımdan suvardı.

İlk operanı, ilk musiqili komediyanı, ilk professional təhsil ocaqlarını yaradarkən Üzeyir bəy təkcə musiqi yazmırdı; o, bir xalqın özünəinamını, milli qürurunu bərpa edirdi. Şuşada güllələnmiş, lakin əyilməmiş o tunc heykəl illər sonra yenidən öz əzəli yurdunda, doğma torpağında əzəmətlə əyləşdiyi kimi, onun irsi də bu gün hər bir azərbaycanlının qəlbində eyni dəyanətlə dayanır. Lakin keçmişin böyüklüyü ilə öyünmək kifayət etmir. Əsl sual budur: gələcək nəsillər bu muazzam irsi necə təbliğ edəcək və onu zamanın aşınmasından necə qoruyacaq? Gələcək nəsillərin çiyinlərinə düşən ən böyük məsuliyyət Üzeyir Hacıbəylini təkcə muzey eksponatına, sadəcə dərsliklərdəki tərcümeyi-hala çevirməməkdir. Onun irsini yaşatmaq — onu müasir dünyanın dilində danışdırmaqdır.

Süni intellektin, rəqəmsal transformasiyaların və qlobal inteqrasiyanın hökm sürdüyü yeni əsrdə Üzeyir bəyin fəlsəfəsi simfonik sintezlərdə, beynəlxalq rəqəmsal platformalarda, interaktiv layihələrdə yenidən doğulmalıdır. "Leyli və Məcnun"un Şərq və Qərb alətlərinin dialoqu olan o unikal strukturu, bu gün dünya musiqişünaslığı üçün hələ də kəşf olunmamış bir xəzinədir. Gələcəyin gəncləri onun partituralarını müasir səhnələrdə vizual və səs texnologiyaları ilə birləşdirərək global auditoriyaya çatdırmalıdırlar. Üzeyir irsinin təbliği həm də onun şəxsiyyətindəki "sənətin abırlı üzü" prinsipinə sədaqətdir.

O, musiqini tərbiyə, əxlaq və milli şüur vasitəsi görmüşdü. Bu günün və gələcəyin incəsənət xadimləri üçün Üzeyir bəy estetikanın, dürüstlüyün və sənətkar məsuliyyətinin ən ali meyarı olaraq qalmalıdır. Şuşadan boylanan o zərif və məğrur ruh bizə xatırladır ki, milli köklərə söykənməyən heç bir sənət əsəri bəşəri ola bilməz. Su süzüldükcə saflaşdığı kimi, zaman keçdikcə Üzeyir Hacıbəylinin böyüklüyü də daha dərindən dərk olunur. O, bizim dünənimizdəki işıq, bu günümüzdəki qürur, gələcəyimizdəki yol xəritəsidir. Gələcək nəsillər onun irsini yalnız ifa etməyəcək; onlar bu irsi bir mənəvi pasport kimi dünyanı fəth etmək üçün qürurla daşıyacaqlar. Çünki Səkkizinci Not səsləndikcə, Azərbaycan ruhu əbədi olaraq yaşayacaq.

Manevr.az