Tarixin ən ağıllı insanını müəyyənləşdirmək üçün hamının qəbul etdiyi vahid meyar yoxdur. İntellekt testində yüksək nəticə göstərmək, geniş biliyə sahib olmaq və elmdə böyük kəşflər etmək eyni anlayışlar deyil. Buna baxmayaraq, bu mövzuda müzakirələrdə İsaak Nyutonun adı tez-tez çəkilir.
Manevr.az lent.az-a istinadən xəbər verir ki, Nyuton fizika, riyaziyyat və optikada mühüm nəticələr əldə edib. O, həmçinin ilahiyyat və əlkimya ilə maraqlanıb, İngiltərənin Kral Zərbxanasında rəhbər vəzifələrdə çalışıb.
Onun elmi irsini fərqləndirən cəhət ayrı-ayrı hadisələri ümumi qanunlarla izah etməsidir. Nyutonun formalaşdırdığı mexanika prinsipləri həm gündəlik həyatda cisimlərin hərəkətini, həm də göy cisimlərinin davranışını anlamağa imkan verib.
Lakin bu nailiyyətlər Nyutonun Eynşteyndən və ya başqa alimlərdən mütləq daha ağıllı olduğunu sübut etmir. Müxtəlif dövrlərdə yaşamış insanların intellektini belə sıralamaq mümkün deyil.
Elmdə nəyi dəyişib?
Nyuton hərəkətin üç qanununu və ümumdünya cazibə qanununu formalaşdırıb. Bununla Yerə düşən cismin hərəkəti ilə Ayın orbitdə qalmasını eyni fiziki prinsiplərlə izah etmək mümkün olub.
Riyaziyyatda isə diferensial və inteqral hesabın yaradıcılarından biri sayılır. Bu üsullar sürətin dəyişməsini, əyrilərlə məhdudlaşan sahələri və başqa mürəkkəb məsələləri hesablamağa imkan verir. Riyaziyyatçı Qotfrid Vilhelm Leybnits də bu sahəni müstəqil şəkildə inkişaf etdirib.
Optika sahəsində Nyuton prizma təcrübələri ilə ağ işığın müxtəlif rənglərdən ibarət olduğunu göstərib. O, həmçinin güzgülü teleskop hazırlayaraq müşahidə cihazlarının inkişafına töhfə verib.
Zərbxanada da fəaliyyət göstərib
Nyutonun fəaliyyəti elmi araşdırmalarla məhdudlaşmayıb. Kral Zərbxanasında işləyərkən pul istehsalına nəzarət edib və saxta pul hazırlayanlara qarşı mübarizədə fəal iştirak edib.
Bununla belə, metal pulların kənarlarına yiv açılmasını onun ixtirası kimi təqdim etmək düzgün deyil. Bu üsul Nyutonun zərbxanadakı fəaliyyətindən əvvəl də mövcud olub.
Nyutonun IQ göstəricisi məlumdurmu?
Nyutonun intellekt səviyyəsini göstərən etibarlı IQ nəticəsi yoxdur. Müasir intellekt testləri onun yaşadığı dövrdən xeyli sonra yaranıb. Buna görə ona aid edilən yüksək IQ rəqəmləri ölçülmüş nəticələr deyil, sonradan irəli sürülmüş təxminlərdir.
Üstəlik, IQ testləri insanın bütün bacarıqlarını, yaradıcılığını və gələcək nailiyyətlərini əhatə etmir.
Erkən istedad böyük elmi uğur deməkdirmi?
Məqalədə uşaqlıqdan qeyri-adi qabiliyyətləri ilə tanınan Uilyam Ceyms Sidisin də adı çəkilir. Sidis 11 yaşında Harvarda qəbul olunması ilə məşhurlaşıb.
Ancaq erkən yaşda nümayiş etdirilən istedadın sonradan hansı nəticələr verəcəyi bir çox amildən asılıdır. Şəxsi seçimlər, həyat şəraiti, imkanlar və ictimai təzyiq insanın yoluna təsir edə bilər.
Nyutonu elmin ən görkəmli simalarından biri edən isə əsrlər sonra da əhəmiyyətini qoruyan elmi töhfələridir. Bu, onun böyüklüyünü göstərir, amma “tarixin ən ağıllı insanı” titulunu elmi fakt etmir.