BU YAZINI ümidli olmuşam sənə, verməmisən.

Namiq Dəlidağlı şair, jurnalist və publisist

Namiq Dəlidağlı uzun illərdir mətbuat sahəsində çalışır, müxtəlif qəzet və jurnallarda maraqlı, ictimai əhəmiyyət daşıyan yazıları ilə oxucuların rəğbətini qazanıb. Onun qələmə aldığı məqalələr, reportajlar və müsahibələr cəmiyyətin aktual problemlərinə toxunmaqla yanaşı, jurnalistikada obyektivlik və peşəkarlıq nümunəsi kimi dəyərləndirilir. Fəaliyətindəki bu cəhət lstər-ictəməz həyata baxışı, dünyagörüşu ilə baglıdır. Onun cörök cıxarnaq ucun yanaşdiğı yol bütün həyatına, o cumlədən şəxsiyyətinə təsir etmiş və formalaşdirmışdır. Məhz ona yirnalist kimi müraciət olunur, bu baxışi şairlik və puklisistikasinda da məlumatlandirma texnikasi ilə cixiş etməsini saxlamişdır.
1994-cu ildən başlayaraq müxtlif qəzet və saylarda müxbirlikdən baş redaktorluğa qədər yol keçib.

Onun sair olaraq yaradıcılığı da cox sahəli və cox qatlıdır. Belə ki, şairin yud-yuva həsrəti, sevgi movzuları zamanla tərarlana, lakin həmişə təzə runda yazılan şerlərdir. Püxtələçdikcə ayrılıq mövzusu həsrətə, həsrət isə sonsuzluqa qədər ruhani gerckliyə cevrilir. Bu agiqin təhtəl??? şürundakı əbədi sevgi anlayışınin təzahurudir. "Sizə elçi gəldi, bizə ayrılıq" adlı poetik nümunəsi də son dərəcə zəngin və çoxqatlı bir mətn nümunəsidir. Şeirin əsas semantik oxu sevgidə məğlubiyyət, sevilənin başqasına nəsib olması və könül savaşında təslimiyyət üzərində qurulması pozisiyasıdır.

“Qapınız döyüldü bir axşamçağı,
sizə elçi gəldi, bizə ayrılıq.
Yenə niyyətini dəyişməmişdi,
köhnə libasında təzə ayrılıq.”

Burada sevilənin xoşbəxtliyinə qarşı tərəfin rəsmi ayrılıq anı aydın verilir. Bir tərəfdə sevilənin xəbərsiz sevinc, başqa bir tərəfdə isə sevənin qırılma anıdır. Bu “biz – siz” oppozisiyası, eşqdə qazanmaq və itirmək semantikasının bədii formasıdır. Bu şeirdə əsas güc poetik semantika ilə emosional rezonansın üst-üstə düşməsindədir. Artiq burada son qalan umidin arxa planda solması və “vağzalıdan” sonrakı həyatın cəkilməz ağrılarıdır.

“Daha toy havası başında sənin,
yol gəldik şübhədən yalana qədər.
Ümidim hələ də can verməmişdi,
aşıqlar “vağzalı” çalana qədər.”

Zaman məsləsi gəldikdə kecmiş zaman ağrlarını daşıyan şair həm də gələcəyə ümidlə baxir. Bu mənada zamanla ölcülən ağrı, acı formalaşaraq insan pisikasına hakim olur və dərinləşən təcrübə ilə höküm verir. “Zaman ən ağır yükdü ciynində” misrası ilə bu anlamı həqiqi mənada qavramaqda yardım edir.
“Sən verən saatda zaman dayanıb, əqrəblər donubdu on beş qırx beşdə” kimi ifadələr bir anin- sevgi anının, xatirənin — zamandan kənarda hiss edilməsi metaforikidir. Zaman sairin əsərlərində həm mövzu baxımdan, həm də struktur gətirən elementdir. Bəzən zaman keçmişdən, bəzən “indi”dən, bəzən nəzəri zamanda şeir dili ilə əks olunur. Yaradıcı insanın dünyaya gətirdiyi sözlər, düşüncələr bu “zaman toqquşmaları”ndan formalaşır.
Şair ücun söz sadəcə vasitə deyil, həm də həyatın özüdür. “Sözün gücü”, “sözün çəkisi”, “sözün müqəddəsliyi” kimi anlayışlara xüsusi önəm verir. Xüsusilə vətən, Kəlbəcər mövzusunda sözün gücü ilə yaddaşı qorumaq, torpağın adını yaşatmaq, itirilmiş dəyərləri sözlə dirçəltmək kimi funksiyalar var. Söz burada həm silah, həm də dua funksiyasını yerinə yetirir.

(“Söz tapa bilmədim… Gözüm danışdı...” -kimi ifadələr ictimai-mənəvi durğunluq, acizlik, ağrının ölçüyəgəlməzliyi kimi təqdim olunur. Şair çox vaxt “sözün qurtardığı”, “susqunluğun başladığı” anları da poetik anlam qazandırır. Şeirlərində bu tip obrazlara rast gəlinir. BU HİSSƏNİN MƏNƏ DƏXLİ YOXDU. Çıxartmaq olar)

AŞAĞƏDA yəqin “Şəhid səsi” şeirindən yazmaq istəyib
Şair tez-tez keçmişdə eşidilmiş səslər, ana laylası, çay axıntısı, uşaq çağırışları kimi səs xatirələrini yada salır. Poeziyada səs həm xəbər verir, həm həyəcan oyadır, həm də qorxudur. Qələbə xəbərinin səsi, məktub oxunan səs, ana fəryadı kimi fərqli emosional təbəqələr yaradır.
“O səssizlik vardı ki, qulaqları deşirdi...” -Bəzi şeirlərdə “səsin olmaması”, “çökən səssizlik” böyük faciələrin, itkilərin ifadəsi kimi qələmə verilir. Məhz o zaman şeirlər
AŞAININ MƏNƏ DƏXLİ AZDI

(“Susdu dilim... söz yerini səsə verdi,
Səsimlə ağladım, sözüm yetməyəndə...” -Bu misralarda sözün gücsüzləşməsi, səsin emosional üstünlüyü poetik şəkildə təqdim olunur. O MİSRA mənim deyil)

Namiq Dəlidağlının yaradıcılığında “soz” -milli kinliyin,  fərdi ifadənin və müqavimətin daşıyıclsidır. Məhz o səbəbdən   də “səs”- xatirələrin, düyğuların və mənəvi yaddaşın təcəssümüdür. Hər iki motiv şairin poetik dünyagörüşünün əsas sutunlarındadır.
“Dünən doyunca vurdum,
sənsizliyin sağlığına.”   -Şairin icindəki sərxoşluq obrazı əslində kədərin, darıxmağın və ununtmaq cəhdinin simvoluna cevrilib.  Lakin “dunən”lə “bu gün” arasindakı kecid insanin oz-özü  ilə mubarizəsini göstərir.  Məhz “Etiraf” şeiri də bizə mətnin dürüst, şəxsi və emosional bir yönü olduğunu işarə edir. Bu gün “azad” gorunən, sabah olnca eyni hislərə mötac qalan və yenə  onu arzulayan aşiqdir.
“...Dünən dünəndə qaldı,
bu gün sənə möhtacam.”  -Bu həm peşmancilığın, həm də sevgidən qopa bilməməyin ən təmiz ifadəsidir. Bura etirafın ən dürüst yeridir. İcki, sərxoşluq, unutmaq oyunu bir gercəkdir. Sevgi unundulmaz olduğu qədər gercəkdən dərk olunması lazim olan hekayədir.
“Payiz məktubu” şeirində isə artıq həm mövzu, həm də forma baxımından güclü bir hiss yükü daşıyır. Şeiri oxuduqca bu məktub sanki,   insanin ic dünyasinin incidilmiş, dağidımış bir halidir.
“Mən “xaraba” deyəndə
                 bu şəhəri deyirəm.
                 Sənsiz suyu, havası
bu zəhəri deyirəm.” – Şeirin gözəliyi ordadır ki, burda şəhər xarabası ilə sənsizlik eyniləşdirilir. O biri yandan də   münasibətlərin soyuğu ilə şəhərin soyuğu birləşir və sanki köhnəliyə, gücsuzliyə usyan edir. Suyu, havası və zəhəri   cox güclu metaforadir.
Namiq Dəlidağlının yaradıcılığında maraqlı, dinamik olaraq fikir varadır və bu fikrə koklənmiş ifadələr vardır.

Akəm Xaqan,
şair, tənqidçi