Dünya xəritəsində nəhəng ərazilər tutan bəzi adalar ölçülərinə, təbiətinə və coğrafi xüsusiyyətlərinə görə bütöv ölkələrlə müqayisə oluna bilər. Onların bəziləri qalın buz təbəqəsi ilə örtülüb, digərləri isə zəngin tropik meşələri və nadir canlı növləri ilə tanınır.
Manevr.az xəbər verir ki, dünyanın ən böyük adası olan Qrenlandiyanın sahəsi 2,16 milyon kvadratkilometrdir. Bu, siyahıdakı beş adanın ümumi sahəsinin təxminən yarısına bərabərdir. Qalan dörd adanın birlikdə sahəsi isə Qrenlandiyanın ərazisindən təxminən 10 faiz kiçikdir. Adaların sıralaması onların ümumi sahəsinə əsasən müəyyən edilir. Buna görə də birinci yer mübahisə doğurmur. İkinci yerdə isə Yeni Qvineya qərarlaşıb. Bu ada sahəsinə görə Borneonu təxminən 37 min kvadratkilometr qabaqlayır.
1. Qrenlandiya – dünyanın ən böyük adası
Qrenlandiyanın ümumi sahəsi təxminən 2,16 milyon kvadratkilometrdir. Adanın böyük hissəsi qalın buz örtüyü ilə əhatə olunub. Bəzi ərazilərdə buz təbəqəsinin qalınlığı üç kilometrə çatır.
Buz örtüyünün altında nəhəng ağırlığın təsiri ilə çökmüş quru səthi yerləşir. Adanın sahilboyu ərazilərində isə buzsuz dar torpaq zolaqları mövcuddur. Əhalinin böyük hissəsi məhz bu sahil ərazilərində yaşayır.
Qrenlandiyanın ən maraqlı xüsusiyyətlərindən biri sahil xəttinin uzunluğudur. Onun sahil xətti təxminən 44 min kilometrə çatır. Bu isə Yer kürəsinin ekvator uzunluğundan təxminən dörd min kilometr çoxdur.
Alimlərin fikrincə, Qrenlandiyanın buz örtüyü tamamilə ərisə, onun relyefində ciddi dəyişikliklər baş verər.
Hazırda buzların böyük ağırlığı altında çökmüş yer səthi tədricən yüksəlməyə başlayar.
Bu prosesi ağır yükün altında sıxılmış döşəyin yük götürüldükdən sonra əvvəlki formasına qayıtmasına bənzətmək olar.
Adanın qərb sahillərində yaşayan balıqçılardan biri yerli həyatı belə təsvir edir:
“Bizim qəsəbədə bir dənə də olsun ağac yoxdur. Amma mağazamız və helikopter meydançamız var”.
Bu sözlər Qrenlandiyada həyatın əsasən sahilboyu ərazilərdə cəmləşdiyini göstərir. Adanın daxili hissəsi isə sərt təbii şəraitə görə demək olar ki, yaşayış üçün əlverişsizdir.
Qrenlandiyanın buz örtüyü nəzərə alınmadan aparılan bəzi sahə hesablamaları fərqli nəticələr verə bilər.
2. Yeni Qvineya – minlərlə dilin danışıldığı ada
Yeni Qvineya 785 753 kvadratkilometr sahəsi ilə dünyanın ikinci ən böyük adasıdır.
Ada iki dövlət arasında bölünüb. Onun qərb hissəsi İndoneziyaya, şərq hissəsi isə Papua-Yeni Qvineyaya məxsusdur.
Yeni Qvineyanın ən diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri dil müxtəlifliyidir. Burada mindən çox dildə danışılır. Bu göstərici adanı dünyanın dil baxımından ən zəngin ərazilərindən birinə çevirir.
Adanın dağlıq relyefi, sıx tropik meşələri və bir-birindən təcrid olunmuş yaşayış məntəqələri müxtəlif dillərin və mədəniyyətlərin qorunub saxlanılmasına şərait yaradıb.
3. Borneo – üç dövlətin bölüşdüyü nəhəng ada
Borneo 748 168 kvadratkilometr sahəsi ilə dünyanın üçüncü ən böyük adası hesab olunur.
Bu ada üç dövlət arasında bölüşdürülüb. Onun ərazisinin böyük hissəsi İndoneziyaya, qalan hissələri isə Malayziya və Bruneyə məxsusdur.
Borneo dünyanın ən qədim tropik meşələrindən bəzilərinə ev sahibliyi edir. Burada ilboyu yüksək rütubət müşahidə olunur və tez-tez güclü yağışlar yağır.
Adanın maraqlı xüsusiyyətlərindən biri də aktiv vulkanların olmamasıdır. Bu baxımdan Borneo regionun digər böyük adalarından fərqlənir.
Borneonun qədim meşələri zəngin biomüxtəlifliyi ilə seçilir. Burada çoxsaylı nadir heyvan və bitki növləri yaşayır. Meşələrin qırılması isə həmin canlıların təbii yaşayış mühitinə ciddi təhlükə yaradır.
4. Madaqaskar – dünyanın heç bir yerində rast gəlinməyən canlılar
Madaqaskar 587 041 kvadratkilometr sahəsi ilə dünyanın dördüncü ən böyük adasıdır.
Afrikanın şərq sahillərində yerləşən bu ada milyonlarla il əvvəl digər quru ərazilərindən ayrılıb. Uzun müddət coğrafi təcrid şəraitində qalması burada özünəməxsus ekosistemin formalaşmasına səbəb olub.
Madaqaskarın ən böyük zənginliyi onun nadir canlı aləmidir.
Adada yaşayan bir çox heyvan və bitki növünə dünyanın başqa heç bir yerində rast gəlinmir. Məqalədə bu göstəricinin bəzi canlı qrupları üzrə 90 faizə çatdığı bildirilir.
Məhz buna görə Madaqaskarda meşələrin qırılması xüsusilə təhlükəlidir. Bəzi növlərin yaşayış mühitinin məhv edilməsi onların Yer üzündən tamamilə yox olması ilə nəticələnə bilər.
5. Baffin adası – Arktikanın nəhəng quru ərazisi
Baffin adası 507 451 kvadratkilometr sahəsi ilə dünyanın beşinci ən böyük adasıdır.
Kanadanın Arktika bölgəsində yerləşən ada sərt iqlimi, buzlaqları və dağlıq əraziləri ilə tanınır.
Burada əhali olduqca seyrək məskunlaşıb. Yaşayış məntəqələri əsasən sahilboyu ərazilərdə yerləşir.
Baffin adası ölçüsünə görə dünyanın altıncı ən böyük adası olan Sumatranı qabaqlayır. Məqalədə iki ada arasındakı sahə fərqinin təxminən 34 min kvadratkilometr olduğu bildirilir.lent.az