Ölümə yaxınlaşdıqca orqanizm həyati vacib funksiyalarını qorumaq qabiliyyətini tədricən itirir. İnsan daha çox yatır, az yeyib-içir, tənəffüsündə və qan dövranında dəyişikliklər baş verir. Həkimlər ölüm prosesini bir neçə mərhələyə ayırırlar. Onların hər biri özünəməxsus əlamətlərlə xarakterizə olunur.
Manevr.az xəbər verir ki, bu barədə “Chip” nəşri yazır.
Ölüm prosesi həm insanın özü, həm də yaxınları üçün çətin sınaqdır. Əgər ölüm bədbəxt hadisə və ya infarkt nəticəsində qəfil baş vermirsə, orqanizm, bir qayda olaraq, tədricən bir sıra fiziki dəyişikliklərdən keçir.
Yaşlılıq və ya ağır xəstəlik səbəbindən həyatını itirən insanlar həyati funksiyaların uzunmüddətli zəifləməsi ilə üzləşə bilərlər. Bu proses hər kəsdə eyni cür getməsə də, həyatın sonunun yaxınlaşdığını göstərə bilən bəzi xarakterik əlamətlər mövcuddur.
Sağlamlığın uzunmüddətli pisləşməsindən həyatın son günlərinə qədər
Tibbdə ölüm prosesi şərti olaraq üç mərhələyə bölünür: preterminal, terminal və final mərhələlər. Onlar müddətinə, simptomlarına və orqanizmdə baş verən dəyişikliklərin xarakterinə görə fərqlənirlər.
Preterminal mərhələ aylarla, hətta illərlə davam edə bilər. Bu dövrdə xəstəlik irəliləyir, insan isə gündəlik işlərini müstəqil yerinə yetirmək qabiliyyətini tədricən itirir. Vəziyyətinin pisləşməsi səbəbindən onun daimi qulluğa ehtiyacı yarana bilər.
Terminal mərhələ sağalmanın artıq mümkün olmadığı dövrdə başlayır. İnsan xeyli zəifləyir, diqqətini cəmləməkdə çətinlik çəkir və təngnəfəslik yarana bilər. O, vaxtının çox hissəsini yataqda keçirir, immun sistemi isə əhəmiyyətli dərəcədə zəifləyir.
Ölüm üçbucağı
Terminal mərhələnin mümkün əlamətlərindən biri dərinin, xüsusilə burun və ağız ətrafının nəzərəçarpacaq dərəcədə solğunlaşmasıdır. Məqalədə bu hal “ölüm üçbucağı” adlandırılır.
Terminal mərhələ, adətən, bir neçə gündən təxminən bir həftəyədək davam edir. Bundan sonra final mərhələsi başlaya bilər. Bununla belə, xarici əlamətlər və bu dövrün müddəti insanın sağlamlıq vəziyyətindən asılı olaraq dəyişir.
Həyatın son 48 saatında orqanizmdə nələr baş verir?
Final mərhələsində həyati funksiyalar tədricən zəifləyir. İnsan demək olar ki, danışmaya və vaxtının böyük hissəsini yatmaqla keçirə bilər. İştaha azalır, qida və mayeyə tələbat zəifləyir, maddələr mübadiləsi yavaşlayır.
Qan dövranında və tənəffüsdə də dəyişikliklər baş verə bilər. Dəri quruyur, onun üzərində tünd ləkələr yarana bilər. Gözlər və yanaqlar bəzən daha çökmüş görünür.
Bu əlamətlər hər insanda mütləq müşahidə olunmur və ölümün dəqiq vaxtını müəyyənləşdirməyə imkan vermir. Həyatın son dövrünün gedişi insanın konkret sağlamlıq vəziyyətindən asılıdır.
Ölümündən əvvəl insanın nəfəsində niyə xarakterik xırıltı yaranır?
Həyatın son mərhələlərində ölümqabağı xırıltı adlanan hal yarana bilər. Bu, insanın artıq ifrazatları effektiv şəkildə uda və öskürərək xaric edə bilməməsi səbəbindən boğazda və bronxlarda seliyin toplanması ilə əlaqədardır.
Hava toplanmış selikdən keçərkən xarakterik səs yaranır. Bu səs yaxınları narahat edə bilər. Lakin onun mövcudluğu öz-özlüyündə insanın ağrı və ya boğulma hissi yaşayıb-yaşamadığını müəyyənləşdirməyə imkan vermir.
Vəziyyət pisləşdikcə ürək, ağciyərlər, qaraciyər və böyrəklər normal fəaliyyət göstərmək qabiliyyətini tədricən itirir. Nəbz zəifləyir və sonda ürək dayanır.
İnsan ölümündən əvvəl niyə çaşqınlıq yaşaya və hallüsinasiyalar görə bilər?
Ölümə az qalmış şüurun qarışması, oriyentasiyanın pozulması və hallüsinasiyalar yarana bilər. Məqalədə bu dəyişikliklər orqanların fəaliyyətinin pozulması, beynin oksigenlə kifayət qədər təmin olunmaması və orqanizmdə zəhərli maddələrin toplanması ilə əlaqələndirilir.
İnsan diqqətsiz görünə, ətrafında baş verənləri hər zaman anlamaya və ya ətrafdakılara qeyri-adi reaksiya verə bilər. Bununla belə, onun zahirən diqqətsiz olması yaxınlarının yanında olduğunu heç də tamamilə dərk etmədiyi anlamına gəlmir.
Yaxınları həyatının son mərhələsində insana necə kömək edə bilərlər?
Ölüm ayağında olan insan üçün qayğı və dəstək mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu dövrdə yaxınları onun özünü daha rahat hiss etməsinə kömək edə bilərlər.
Vəziyyəti yüngülləşdirmək üçün aşağıdakı tədbirlər faydalı ola bilər:
- Nəfəsalmanı asanlaşdırmaq: insan özünü belə daha rahat hiss edirsə, bədəninin yuxarı hissəsini ehtiyatla qaldırmaq.
- Dodaqları nəmləndirmək: ağızda quruluq hissini azaltmağa kömək edir.
- Rahat temperatur təmin etmək: insan üşüyürsə, əllərini və ayaqlarını isitmək.
- Otaqda təmiz hava təmin etmək: otağın rahat və havalandırılmış olmasına diqqət yetirmək.
- Yanında olmaq: səbirli davranmaq, sakit səslə danışmaq və dəstək göstərmək.
- Yeməyə məcbur etməmək: insanın iştahası yoxdursa və yemək istəmirsə, onu yeməyə məcbur etmək olmaz.
Təngnəfəslik, ağrı, güclü narahatlıq və ya digər simptomlar yarandıqda vəziyyəti yüngülləşdirmək üçün tibbi mütəxəssislərə müraciət etmək lazımdır.
Qeyd: Ölümə yaxınlaşmanın əlamətləri hər insanda fərqli ola bilər. Bu əlamətlərə əsasən ölümün dəqiq vaxtını müəyyənləşdirmək mümkün deyil. Vəziyyətin qiymətləndirilməsi və simptomların yüngülləşdirilməsi üçün tibbi yardım vacibdir.qaynarinfo